Never waste a good crisis?

Sinds begin 2000 hebben we een aantal zware crises gehad waarbij de economie en dus de pensioenfondsen grote klappen hebben gehad. Tussen deze crises door konden de financiële instellingen hun buffers versterken. Banken en verzekeraars deden dat ook, pensioenfondsen echter niet.

Commentaar

Laat ik beginnen met het EU Hof dat iets revolutionairs heeft gedaan. EU arresten hebben namelijk een vangnet gecreëerd om – wanneer pensioenfondsen niet aan hun verplichtingen kunnen voldoen – de burger toch bescherming te bieden.

Een goede zaak, maar wel met een andere consequentie. Door deze arresten ‘draaien’ wij in beginsel in Nederland indirect ook op voor een bijvoorbeeld, Italiaans ‘pensioenfaillissement’. Door de grote verwevenheid van de Europese economieën zijn onze nationale economieën verbonden. Omgekeerd draaien de Italianen ook op voor ons pensioentekort.

In mijn oratie in 2015 pleitte ik voor een EU Pensioenunie, zoals we – in zekere zin – al een EU banken- en verzekeraars unie hebben. Over een pensioenfaillissement – niet geheel ondenkbeeldig – kunnen we in EU verband beter afspraken maken, in plaats van de gevolgen van deze arresten te ontkennen. In het bekende ‘Larosière’ rapport uit 2009 van de Europese Commissie werd al gewaarschuwd waar gebrek aan samenwerking tussen toezichthouders van financiële instellingen toe kan leiden. De financiële crisis van 2008 zit nog vers in het geheugen. Ook bepleitte ik een wettelijk kader voor het EU vangnet voor pensioenen: Nederland is gezien zijn zeer omvangrijke tweede pensioenpijler, zo’n 1800 miljard euro inmiddels, daarbij gebaat: de Nederlandse staat kan de rekening niet alleen betalen als het fout gaat.

Dat het fout kan gaan met Nederlandse pensioenfondsen is allang geen hypothese meer. Nederlandse pensioenfondsen verloren vanaf 2008 al hun buffers en konden een tweede schok niet aan.  Tussen 2008-2020 konden de buffers hersteld worden of kon beter geanticipeerd worden om met schokken om te gaan. Dat is beide niet gebeurd. Alsof pensioenfondsen geen financiële interne markt spelers zijn die duizenden miljarden euro’s beheren.

EIOPA

In mijn werkzaamheden voor EIOPA merk ik hoe verdeeld de EU is als het op pensioenfondsen aankomt. Uit de rapporten van EIOPA (de stress tests) blijkt ook dat de meeste Nederlandse en Europese pensioenfondsen niet met een schok als deze kunnen omgaan. Hiertoe moeten Europese afspraken worden gemaakt. Maar helaas is de EU pensioenunie er niet. Integendeel. Nederland doet er alles aan om pensioenen nationaal te houden, en om de pensioenmarkt af te schermen. Hier is de deelnemer zeker niet bij gebaat, want die betaalt hiervan de rekening. Sinds 2008 hebben we een in de polder een vergadercircus opgetuigd met nog steeds geen resultaat. Behalve talloze rapporten met ‘aanbevelingen’.

Wat is de oplossing?

Naast het bovengenoemde ligt deze op korte termijn – wederom-  in EU wetgeving, namelijk de IORP II, te weten de pensioenbewaarder. Deze moet niet verward worden met de normale bewaarder. Middels deze pensioenbewaarder kunnen pensioenfondsen makkelijk hun werkzaamheden poolen. Uit interne berekeningen blijkt dat de voordelen voor samenwerkende pensioenfondsen tot vele miljoenen euro’s kunnen oplopen. Denk alleen al aan de BTW-vrijstelling die behaald kan worden.

Conclusie

Deze crisis maakt wederom duidelijk dat Nederland zijn verzet tegen meer EU maatregelen en samenwerking van pensioenfondsen moet staken. De vorige crises hebben tot nauwere financiële samenwerking geleid. Nu zijn pensioenfondsen aan de beurt. In plaats van alleen maar ‘njet’ te zeggen in Brussel, wordt het nu tijd dat Nederland de voortrekkers rol neemt. ‘Never waste a good crisis. Again.’


Naar het overzicht